– Thưa anh, vậy là một mùa Phật Đản lại đến, đã hơn mười năm từ ngày em bắt đầu bài học đầu tiên trong môi trường GĐPT. Mười năm em được sống trong tình Lam thắm thiết, trong không khí tràn ngập yêu thương. Anh ạ, có lẽ trong suốt cuộc đời mình, em không thể nào quên được màu áo Lam. Em còn nhớ như in ngày đầu tiên đến với “gia đình” được học bài học đầu tiên về Đức Phật. Em biết rằng Đức Phật chẳng phải một vị thần xa lạ, từ đó cho đến nay mỗi khi nghĩ về Ngài lòng em lại dào dạt nhưng cảm xúc khác nhau.

– Đúng như thế em ạ, không chỉ em, mà tất cả mọi người được tiếp xúc với Ngài đều có cảm giác vừa gần gũi vừa kính trọng, vừa thân thương vừa cảm kích. Chúng ta sinh trong thời mạc pháp, không có duyên nghe được chánh pháp vi diệu từ chính Đức Phật thuyết quả thật đáng tiếc. Đức Phật là người đầu tiên đã định nghĩa lại danh từ con người với bao hàm ý nghĩa rất nhân bản trong nguyên ngữ “Buddha” được dịch ra là “Người tỉnh thức”.

– Nhưng thưa anh! Em đã từng đọc “Lược sử Đức Phật Thích Ca” hàng trăm lần.

“…Hoàng hậu Maya nằm mộng thấy voi trắng sáu ngà đi vào bụng bà, các vị tiên tri chúc mừng và cho đó là điềm hoàng hậu đã thọ được thánh thai. Hoàng thọ thai gần đến kỳ sanh nở, nhân một buổi sớm mai đẹp trời bà dạo chơi nơi hoa viên Lâm Tỳ Ni đến dưới gốc cây vô ưu thì hạ sinh Thái Tử. Lúc ấy mặt trời chói rạng, đất trời rung chuyển bảy lần, hoa nở khắp vườn, nhạc trời chúc tụng. Ngài thị hiện tướng trang nghiêm bước đi trên bảy đóa sen, tay phải chỉ trời tay trái chỉ đất và nói “Thiên thượng thiên hạ duy ngã độc tôn”…

Chỉ một đoạn ngắn độ mươi dòng quả thật cho đến hôm nay lòng em còn nhiều thắc mắc. Em được dạy rằng Đức Phật Thích Ca là một con người, Ngài sinh ra như một con người, Ngài đã sống đời sống của một con người, trải qua đủ những khổ đau sinh lão bệnh tử con người phải gánh chịu, khi chết đi thân tứ đại tan rã vẫn như một con người. Em hiểu rằng Ngài là một con người với nghĩa đúng nhất của hai từ này.

Như thế liệu một đứa trẻ vừa sinh ra có thể đi bảy bước, mỗi bước đều có hoa sen nở ra nâng gót chân? Liệu đứa trẻ ấy có thể tay phải chỉ trời tay trái chỉ đất thốt nên lời hay không? Sau khi đi bảy bước Thái tử sẽ làm gì tiếp theo, tiếp tục cười nói chạy nhảy hay lại nằm xuống trong nôi khóc oe oe như bao đứa trẻ bình thường khác?

Đức Phật cũng đã nói: “Tin ta mà không hiểu ta thì chẳng bằng phỉ báng ta”. Đạo Phật là đạo của trí tuệ, người có trí tuệ chỉ tin những gì mình từng thấy từng chứng nghiệm; không tin những điều mơ hồ dù nó là phong tục tập quán, dù nó được ghi lại trong kinh điển như bài kinh Kamala Ngài từng thuyết. Vậy em nên tin vào gì đây?

– Anh hiểu rồi, em của anh đã lớn, biết suy tư về những gì mình được học được thấy. Thắc mắc của em là chính đáng, cũng như Đức Phật đã dạy các đệ tử rằng: “Sự hoài nghi của các người, thắc mắc của các người là chính đáng bởi vì một việc đáng nghi ngờ thì nên nghi ngờ”. Em xem Đức Phật như một con người điều đó rất đúng nhưng em cũng cần biết rằng Đức Phật là một con người siêu phàm thoát tục, vượt trên trên cả ý niệm về con người. Tình thương của Ngài đối với chúng sanh không thể nghĩ bàn, em hãy tưởng tượng tại một thời Đức Phật tại thế, em được đứng bên Ngài được nhìn thấy Ngài đi đứng nằm ngồi, được nghe tiếng Ngài ân cần thuyết pháp, và được nhận hơi ấm của Ngài… Lúc ấy em sẽ nghĩ gì về Ngài? Đối với em Ngài có phải là một con người – cho dù là một con người vĩ đại vẹn toàn đi chăng nữa – hay không?

Theo dòng thời gian quá khứ trở thành lịch sử, lịch sử không phai mờ trở thành huyền thoại. Trong huyền thoại bay bổng, người ta muốn người mình tôn thờ kính trọng đẹp trong mắt tất cả mọi người. Với tấm lòng như vậy thì những dòng lược sử kia không hoàn toàn vô lý như em vẫn nghĩ.

Hơn nữa em nghĩ về Đức Phật như nghĩ về một người đã mất là một sai lầm không sao nói hết. Ngài đang đứng bên cạnh nhìn em mỉm cười đấy thôi. Đức Phật vẫn còn đây trong mỗi bài Pháp, trong mỗi chiếc y. Hiện tại Đức Phật đang thuyết pháp sao mắt em không nhìn thấy, sao tâm em không cảm được?

– Như vậy Phật thì không sinh không diệt, Phật thì hiện diện cùng khắp, không thời gian, vượt không gian. Ở nơi nào có những hạt giống từ bi trí tuệ thì nơi đó Đức Phật vẫn đang hiện diện thuyết pháp. Đức Phật hình như không phải là một con người, có vẻ như Ngài là một thượng đế với đầy đủ tài năng quyền phép.

– Chắc em đã từng nghe kinh Pháp Hoa có câu: “Nhất thiết chúng sanh giai hữu Phật tánh”. Nghĩa là mỗi chúng sanh tự thân có tánh Phật, nói cách khác mỗi người đều có đầy đủ nhân duyên để trở thành một vị Phật trong tương lai. Về mặt lý luận, nếu Đức Phật là một thượng đế, em sẽ giải thích ra sao nếu mỗi người trong chúng ta đều có thể trở thành thượng đế. Em phải hiểu rằng đặc tính của “thượng đế” là duy nhất, tột cùng, con người không thể thấu hiểu, chỉ chấp nhận một cách mê muội bằng niềm tin không bàn cãi.

– Em lại càng mơ hồ. Bằng trực giác em tin anh, em tin rằng Phật vẫn đang hiện hữu. Nhưng dưới cái nhìn khoa học hiện đại, điều này không thể nào xảy ra?

– Trước khi Thái tử Tất Đạt Ta ra đời chân lý vẫn hiện hữu như ánh mặt trời không ngừng tỏa sáng, nhưng vì thiếu phước duyên mà trong chúng sanh không một ai có thể khám phá ra được con đường mầu nhiệm ấy. Chúng sanh là bùn nhơ, Phật là đóa sen vượt lên bùn nhơ. Đức Phật đã thị hiện, đồng sự cùng con người để chỉ bày cho chúng ta thấy con đường tỉnh thức vượt ra khỏi vũng bùn si mê bắt đầu ở tự thân mỗi chúng sanh chứ chẳng phải từ một nơi viễn vông nào khác. Đức Phật là con người, nhưng cũng là hiện thân của chân lý. Con người thì hữu hạn, nhất thời; chân lý thì phi thời, cùng khắp. Làm thế nào để diễn tả cái cái vô hạn trong một đời người? Chỉ có thể bằng những hình ảnh ẩn dụ… Cuộc đời Đức Phật là chuỗi dài những hình ảnh ẩn dụ tuyệt đẹp tuyên dương chân lý, cổ vũ con người tiến bước thoát khỏi vũng bùn chính mình.

Hơn nữa, em tin vào Đức Phật, song em đã tin như thế nào? Em có đủ niềm tin phát Bồ đề tâm cúng dường thân mạng cho chúng sanh theo lời Ngài hay không? Nếu em không chút do dự trả lời: “Có”… đó là tự dối mình dối người. Bằng ngược lại, em chưa đủ lòng tin tưởng nơi Đức Phật. Em còn nghi ngờ Đức Phật nơi tâm mình bằng lăng kính khoa học. Đó là yếm thế!? Căn bệnh yếm thế không chỉ riêng mình em mắc phải.

Con người bị lóa mắt trước những thành quả khoa học không biết rằng tuyệt đối tin vào khoa học cũng là mê tín. Anh thừa nhận, sự phát triển của khoa học giúp cho sự hiểu biết của con người được nâng cao. Nghịch lý nằm ở điểm có rất ít người thực sự hiểu biết sâu sắc về khoa học. Phần đông con người chỉ tin vào những gì nghe nói hoặc được học mặc dù trong lòng lúc nào cũng vô vàn những thắc mắc không cách nào kiểm chứng. Khi con người nhìn khoa học với vẻ tán thành, niềm tin của họ cũng không khác người xưa là bao, khi người xưa nhìn vào bùa chú pháp thuật. Mỉa mai thay khi tinh thần khoa học lại dựa trên sự hiểu biết, thực hành.

– Nhưng thưa anh, khoa học vẫn luôn luôn đúng, không hề sai. Và nếu như khoa học không sai thì niềm tin vào khoa học không thể xem như niềm tin ở tôn giáo thần quyền. Em tin vào Đức Phật điều đó không hề ngăn cản em tin vào khoa học vì khoa học được sinh ra cũng là để phục vụ con người.

– Anh biết khoa học và Phật giáo có nhiều điểm tương đồng ở hiện tượng, nhưng về bản chất là hoàn toàn khác nhau. Tinh thần khoa học dựa trên thực nghiệm và hiểu biết rất gần gũi với Phật giáo song thật sai lầm nếu đặt khoa học ngang hàng với Phật giáo. Em đừng lầm lẫn! Khoa học được sinh ra không phải để phục vụ con người. Khoa học được nghiên cứu phát triển là vì nhu cầu của con người và để phục vụ cho nhu cầu của con người. Nhu cầu của con người có thể chính đáng, có thể không chính đáng. Khoa học đáp ứng những khát vọng nhưng đồng thời trưởng dưỡng những tham vọng không đáy của con người, phần nhiều gây ra chết chóc và chiến tranh. Con đường mà Đức Phật vạch ra không thỏa mãn nhu cầu vật chất tức thời mà thỏa mãn nhu cầu sâu xa nhất của con người: hạnh phúc. Bất tận trên cõi đời này, mỗi người chúng ta đều đang đi tìm hạnh phúc riêng mình. Đi theo con đường Đức Phật đã đi là từ bỏ hạnh phúc mong manh tìm kiếm hạnh phúc vĩnh cửu. Vậy em còn mong gì hơn?

Nếu nhìn vào lịch sử người ta sẽ thấy rằng khi tri thức của con người tăng tiến, tầm nhìn được mở rộng thì những tư tưởng trong khoa học cũng thay đổi, tư tưởng sau phủ định tư tưởng trước để phù hợp với thế giới quan mà con người cảm nhận. Kiến thức của khoa học hướng ngoại, đặc biệt là thế giới vật chất, cho nên bị ràng buộc bởi các giác quan. Chân lý khoa học chỉ là tương đối trong khi chân lý mà Đức Phật tuyên dương là chân lý tuyệt đối nhân bản được chứng nghiệm tâm linh không thay đổi theo không gian thời gian.

Muốn đi từ chân lý tương đối sang chân lý tuyệt đối, người ta không thể dựa vào ngôn ngữ cho dù là ngôn ngữ toán học chính xác đi chăng nữa. Ở tận cùng sự hiểu biết lý luận người ta vẫn gặp một màn sương mờ mịt bao phủ. Đấy là chỗ bất khả tư nghì – giới hạn của khoa học. Các nhà khoa học lỗi lạc trên thế giới nhận ra rằng phá bỏ tấm màn nơi thiêng liêng không thể nghĩ bàn không phải nhờ vào tri thức mà bằng ánh sáng thiền định tâm linh. Họ thấm thía thừa nhận: “Phật giáo bắt đầu từ nơi khoa học kết thúc!”.

Bước từ khoa học sang Phật giáo là đi từ duy lý sang rung động, hữu hạn đối đến vô hạn, từ kiến thức cứng nhắc sang cái tuyệt đẹp cuộc sống mang lại cho mỗi người. Đó không phải là từ bỏ cuộc sống thế tục để đến với một cuộc sống ảo ảnh xa rời thực tại. Bước một bước ấy là em vẫn hít thở bầu không khí mỗi ngày, vẫn nhìn thấy ánh mặt trời rực sáng mỗi ban mai, vẫn cánh hoa xưa vẫn giọt sương cũ. Nhưng nhận thức của em khác xưa, em sẽ thấy mỗi hơi thở thật quý giá mầu nhiệm, giọt sương ngày xưa còn lộng lẫy hơn cả những viên kim cương hồng ngọc đẹp nhất, thiên đường hiện hữu trong từng cánh hoa mỏng manh. Em sẽ cảm nhận được mỗi bước chân em đi – cũng như Thái tử Tất Đạt Đa ngày xưa – đều nở những đóa sen thơm vô ưu…

– Ý anh muốn nói khoa học chỉ hiểu được: “Xuân khứ bách hoa lạc. Xuân đáo bách hoa khai…” mà không bao giờ “cảm” được “Mạc vị xuân tàn hoa lạc tận. Đình tiền tạc dạ nhất chi mai” như Mãn Giác thiền sư bằng nhãn quan sắc bén của mình trông thấy. Cành mai muộn trong đêm nằm lơ lửng ở chỗ “không thể nghĩ bàn” được thấu cảm bởi trí tuệ lỗi lạc nhưng hơn hết là một tâm hồn lạc quan rộng mở, một trái tim từ bi biết rung động. Như thế ngày Phật Đản, em sẽ thức dậy thật sớm, ra chợ chọn những cành hoa tươi nhất, những trái cây ngon nhất, thiết một bàn Phật, thắp nén trầm hương, em lễ Phật với biết bao cung kính, biết bao thương mến, biết bao nỗi niềm…

– Ngày Phật Đản, em cúng dường chư Phật, hướng về bàn Phật lễ Phật vì đối với em Đức Phật còn ở một nơi xa xôi nào đó. Tâm xa Phật chỉ có hoa quả, chỉ khói trầm hương lãng đãng là có Phật, còn người lễ thì ở rất xa. Tâm xa Phật dù ở gần cũng không thấy Phật. Cho nên em hãy lễ Phật mà không hướng vào đâu, không hướng về phía trước, không hướng về phía sau không trên không dưới ấy là em đã lễ Phật nơi tâm.

Ngày Phật Đản em cúng dường Đức Phật với lòng thành kính thôi chưa đủ. Em phải hiểu rằng ngày Phật Đản còn là ngày kỉ niệm cho chúng sanh chứ không chỉ dâng Phật. Em mừng ngày Phật đản – ngày Phật có trong tâm em, ngày em phát tâm theo Đức Phật vượt bể khổ trầm luân đó mới chính thật ngày Phật đản. Bởi thế không có ngày Phật Đản chung cho tất cả mọi người, chỉ ngày Phật Đản riêng cho từng tâm trạng.

Khổ đau là thuộc tính của chúng sanh, an lạc hạnh phúc là chư Phật. Khổ đau, hạnh phúc là hai mặt cuộc đời những cũng là hai mặt của con người. Không phải đến khi Đức Phật thành đạo chuyển pháp luân thì hạnh phúc mới hiển lộ, mà từ khi Thái Tử Tất Đạt ra đời bước đi trên bảy đóa sen, nhân loại đã ngập tràn hạnh phúc, nên khi ấy đất trời rung động, hoa nở khắp nơi, nhạc trời chúc tụng… trong bầu không khí ngày hội ấy, em hãy lập ngày hội của riêng em, em hãy sống một ngày trong chánh niệm gạt bỏ quá khứ, vị lai; chỉ hiện tại, ngày hôm nay, giây phút này, chỉ có Đức Phật và em thì mới thật sống trong niềm hạnh phúc ngày Phật Đản. Tương lai nằm sẵn trong hiện tại, quá khứ cũng không phải đã mất đi đâu, mỗi giây phút trong ngày Phật Đản là vĩnh viễn cho nên không cần phải tưởng niệm xa vời em vẫn nghe được những âm ba huyền diệu vọng về từ thánh lễ cách đây hơn hai ngàn sáu trăm năm…

(Bài viết này không phải do tôi viết ra hoàn toàn, tôi chỉ đơn giản tập hợp rất nhiều tư liệu và sắp xếp lại dưới hình thức một câu chuyện đối đáp thân tình giữa anh và em, Huynh trưởng và đoàn sinh, nhằm diễn giải một ý niệm về Đức Phật và ngày Phật Đản)

Write A Comment